Nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng trong công tác phòng, chống thiên tai (PCTT) trong tình hình mới không chỉ là yêu cầu mang tính cấp bách mà còn là nhiệm vụ chiến lược lâu dài, gắn liền với mục tiêu phát triển bền vững đất nước.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn biến nhanh chóng, cực đoan và khó dự báo, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai như bão, lũ, hạn hán, xâm nhập mặn…, gây thiệt hại lớn về người và tài sản, tác động trực tiếp đến đời sống nhân dân và sự phát triển kinh tế - xã hội. Chính vì vậy, Ban Bí thư ban hành Kết luận số 213-KL/TW và Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bắc Ninh ban hành Kế hoạch số 39-KH/TU đã thể hiện rõ vai trò định hướng, chỉ đạo toàn diện của Đảng trong việc đổi mới tư duy, nâng cao hiệu quả công tác PCTT.
Trước hết, cần khẳng định rằng công tác PCTT không đơn thuần là nhiệm vụ ứng phó mang tính thời điểm, mà là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, thường xuyên của cả hệ thống chính trị. Điều này đòi hỏi các cấp ủy, chính quyền, đặc biệt là người đứng đầu phải nâng cao nhận thức, trách nhiệm, trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện về công tác PCTT tại địa phương, đơn vị mình. Thực tiễn cho thấy, ở đâu cấp ủy, chính quyền quan tâm đúng mức, chỉ đạo quyết liệt, chủ động thì ở đó thiệt hại do thiên tai được giảm thiểu rõ rệt. Ngược lại, sự chủ quan, lơ là, thiếu chuẩn bị thường dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng chính là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của toàn bộ hệ thống PCTT.
Một trong những nội dung cốt lõi được nhấn mạnh trong các văn bản chỉ đạo là chuyển đổi mạnh mẽ tư duy từ “ứng phó thụ động” sang “chủ động phòng ngừa”. Đây là bước chuyển mang tính chiến lược, phù hợp với xu thế quản lý rủi ro thiên tai hiện đại trên thế giới. Thay vì chỉ tập trung xử lý hậu quả khi thiên tai xảy ra, cần chú trọng hơn đến công tác dự báo, cảnh báo sớm, quy hoạch phát triển gắn với phòng tránh rủi ro, từ đó giảm thiểu thiệt hại ngay từ đầu. Việc đầu tư cho phòng ngừa tuy có thể tốn kém ban đầu nhưng lại mang lại hiệu quả lâu dài, bền vững, tiết kiệm chi phí khắc phục hậu quả về sau.
Cùng với đó, phương châm “4 tại chỗ” tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong công tác PCTT ở cơ sở. Đây là nguyên tắc đã được kiểm chứng qua thực tiễn, đặc biệt trong điều kiện thiên tai xảy ra bất ngờ, lực lượng hỗ trợ từ bên ngoài chưa kịp tiếp cận. Việc chuẩn bị sẵn sàng về lực lượng, phương tiện, vật tư và hậu cần ngay tại địa phương sẽ giúp nâng cao khả năng ứng phó nhanh, kịp thời, hạn chế tối đa thiệt hại. Tuy nhiên, để phương châm này phát huy hiệu quả, cần thường xuyên tổ chức tập huấn, diễn tập, nâng cao kỹ năng cho lực lượng xung kích và người dân, tránh tình trạng hình thức, bị động khi có tình huống xảy ra.
Hình ảnh đoàn công tác xã Đại Lai kiểm tra công tác phòng, chống lụt bão và ứng phó với cơn bão số 3 năm 2025
Bên cạnh yếu tố con người, việc đầu tư xây dựng và hoàn thiện hệ thống hạ tầng phòng chống thiên tai cũng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Hệ thống đê điều, hồ đập, công trình thủy lợi, nhà ở dân cư… cần được quy hoạch, nâng cấp theo hướng đồng bộ, hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu. Thực tế cho thấy nhiều thiệt hại nghiêm trọng xảy ra do hạ tầng yếu kém, xuống cấp hoặc chưa đáp ứng được yêu cầu trước những hình thái thiên tai mới. Do đó, việc lồng ghép nội dung PCTT vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội là hết sức cần thiết, bảo đảm phát triển đi đôi với an toàn.
Trong thời đại công nghệ số, việc ứng dụng khoa học công nghệ vào công tác PCTT là xu thế tất yếu. Các hệ thống quan trắc, dự báo khí tượng thủy văn hiện đại, công nghệ viễn thám, trí tuệ nhân tạo… có thể hỗ trợ nâng cao độ chính xác của dự báo, giúp chính quyền và người dân chủ động hơn trong phòng tránh. Đồng thời, chuyển đổi số trong chỉ đạo, điều hành cũng giúp thông tin được truyền tải nhanh chóng, kịp thời, góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các lực lượng.
Một yếu tố không kém phần quan trọng là công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân. Người dân chính là chủ thể trực tiếp chịu tác động của thiên tai, đồng thời cũng là lực lượng quan trọng trong phòng ngừa và ứng phó. Khi người dân có kiến thức, kỹ năng và ý thức chủ động, họ sẽ biết cách tự bảo vệ mình, gia đình và cộng đồng, từ đó giảm thiểu rủi ro. Công tác tuyên truyền cần được thực hiện thường xuyên, đa dạng về hình thức, dễ hiểu, dễ tiếp cận, phù hợp với từng đối tượng.
Trong thời gian tới, để triển khai hiệu quả các chủ trương, nhiệm vụ đã đề ra, các cấp, các ngành cần tập trung rà soát, bổ sung và hoàn thiện các phương án PCTT, đặc biệt là phương án sơ tán dân khỏi vùng nguy hiểm; chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện, vật tư theo phương châm “4 tại chỗ”; tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện; đồng thời sẵn sàng khắc phục hậu quả nhanh chóng khi thiên tai xảy ra, ưu tiên cao nhất cho việc bảo vệ tính mạng con người, ổn định đời sống và phục hồi sản xuất.
Có thể khẳng định rằng, phòng chống thiên tai là một “cuộc chiến” không có hồi kết, đòi hỏi sự kiên trì, chủ động và phối hợp chặt chẽ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong đó, vai trò lãnh đạo của Đảng có ý nghĩa quyết định, định hướng và dẫn dắt toàn bộ quá trình. Mỗi cán bộ, đảng viên và người dân cần nâng cao tinh thần trách nhiệm, tuyệt đối không chủ quan, lơ là, cùng chung tay xây dựng cộng đồng an toàn, thích ứng hiệu quả với thiên tai, góp phần bảo vệ thành quả phát triển và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Khẩu hiệu hành động cần được quán triệt sâu sắc và thực hiện nghiêm túc: Chủ động phòng ngừa – Ứng phó kịp thời – Khắc phục khẩn trương.
