Nuôi trồng thủy sản hiện nay là một trong những ngành sản xuất quan trọng, góp phần nâng cao thu nhập và phát triển kinh tế cho người dân nông thôn. Tuy nhiên, đây cũng là ngành sản xuất chịu nhiều ảnh hưởng trực tiếp từ điều kiện thời tiết, khí hậu và môi trường, đặc biệt là trong mùa mưa bão. Hàng năm, mưa lớn kéo dài, lũ lụt, giông lốc và sự thay đổi đột ngột của môi trường nước đã gây ra không ít thiệt hại cho người nuôi thủy sản như thất thoát cá, tôm nuôi; hư hỏng ao đầm, lồng bè; phát sinh nhiều loại dịch bệnh nguy hiểm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và hiệu quả kinh tế.
Trước tình hình thời tiết ngày càng diễn biến phức tạp, việc chủ động thực hiện các biện pháp phòng, chống thiên tai và bảo vệ nuôi trồng thủy sản trong mùa mưa lũ là nhiệm vụ hết sức cần thiết. Đây không chỉ là giải pháp giúp hạn chế thiệt hại trước mắt mà còn góp phần duy trì sản xuất ổn định, bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân.
Để giảm thiểu thiệt hại do mưa bão gây ra, người nuôi thủy sản cần nâng cao nhận thức về các biện pháp phòng chống thiên tai và bảo vệ môi trường nuôi. Người nuôi +cần thường xuyên theo dõi các bản tin dự báo thời tiết, chủ động xây dựng phương án ứng phó khi có mưa lớn, bão lũ xảy ra. Cần tăng cường rà soát những vùng nuôi có nguy cơ ngập úng, sạt lở hoặc mất an toàn để có biện pháp xử lý kịp thời.
Bên cạnh đó, công tác chuẩn bị trước mùa mưa bão đóng vai trò rất quan trọng. Các hộ nuôi cần tiến hành kiểm tra, gia cố lại hệ thống bờ ao, cống cấp thoát nước, lưới chắn nhằm hạn chế tình trạng nước tràn bờ làm thất thoát thủy sản nuôi. Bờ ao cần được đắp chắc chắn, cao hơn mực nước bên ngoài để ngăn nước mưa và nước lũ tràn vào ao. Đối với các ao nuôi ở khu vực thấp trũng, cần chuẩn bị máy bơm để chủ động tiêu úng khi xảy ra mưa lớn kéo dài.
Đối với nuôi cá lồng bè trên sông, hồ chứa, người dân cần kiểm tra kỹ hệ thống dây neo, phao nổi, khung lồng và lưới nuôi. Các lồng cũ, hư hỏng hoặc rách cần được thay thế kịp thời để tránh cá thoát ra ngoài khi nước chảy mạnh. Khi có thông tin bão lớn hoặc nước lũ dâng cao, cần di chuyển lồng bè đến nơi kín gió, dòng chảy ổn định và an toàn hơn nhằm hạn chế thiệt hại.
Hình ảnh thu hoạch cá lồng trên sông Đuống thuộc thôn Chi Nhị.
Trong mùa mưa lũ, môi trường nước thường thay đổi đột ngột khiến thủy sản dễ bị sốc và phát sinh bệnh. Mưa lớn làm giảm độ pH, giảm độ kiềm và lượng ô-xy hòa tan trong nước, đồng thời làm cho nước ao bị đục, tích tụ nhiều chất hữu cơ và khí độc. Đây là điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn, ký sinh trùng và các tác nhân gây bệnh phát triển mạnh.
Vì vậy, người nuôi cần tăng cường kiểm tra các yếu tố môi trường trong ao nuôi như màu nước, mực nước, độ pH, lượng ô-xy hòa tan và nhiệt độ nước để có biện pháp xử lý kịp thời. Sau các trận mưa lớn, nên xả bớt lớp nước tầng mặt nhằm giảm lượng nước mưa tồn đọng trong ao. Đồng thời cần vận hành máy quạt nước, máy sục khí để tăng lượng ô-xy hòa tan và hạn chế hiện tượng phân tầng nước.
Ngoài ra, người nuôi nên sử dụng vôi bột rải quanh bờ ao hoặc hòa nước tạt xuống ao để ổn định độ pH, giảm độ đục và khử khuẩn môi trường nước. Liều lượng sử dụng tùy thuộc vào diện tích ao và mức độ biến động của môi trường nước. Bên cạnh đó có thể sử dụng các loại khoáng chất, Zeolite hoặc chế phẩm sinh học để hấp thu khí độc, cải thiện chất lượng nước và hạn chế sự phát triển của mầm bệnh.
Công tác chăm sóc và quản lý thức ăn cho thủy sản trong mùa mưa lũ cũng cần được chú trọng. Khi thời tiết xấu, cá và tôm thường giảm ăn hoặc bỏ ăn, do đó người nuôi cần điều chỉnh lượng thức ăn phù hợp, tránh cho ăn quá nhiều gây dư thừa làm ô nhiễm môi trường nước. Đồng thời cần bổ sung vitamin C, khoáng chất và chế phẩm sinh học vào thức ăn nhằm tăng cường sức đề kháng cho thủy sản nuôi.
Người nuôi cần thường xuyên quan sát hoạt động của cá, tôm trong ao để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như nổi đầu, bơi lờ đờ, tụ đàn, giảm ăn hoặc xuất hiện các vết lở loét trên cơ thể. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy môi trường ao nuôi đang bị ô nhiễm hoặc thủy sản đã mắc bệnh.
Trong mùa mưa lũ, một số bệnh thường gặp trên thủy sản như bệnh trùng bánh xe, bệnh rận cá, bệnh đốm đỏ và các bệnh do vi khuẩn phát triển mạnh hơn bình thường. Bệnh trùng bánh xe thường làm cá ngứa ngáy, nổi đầu, bơi không bình thường và chết nếu không được xử lý kịp thời. Bệnh rận cá khiến cá bị tổn thương da, suy yếu và dễ chết hàng loạt. Bệnh đốm đỏ gây lở loét trên thân cá, làm cá bỏ ăn, bơi yếu và chết nhanh.
Khi phát hiện thủy sản có dấu hiệu mắc bệnh, người nuôi cần nhanh chóng báo cho cán bộ chuyên môn để được hướng dẫn xử lý đúng cách. Việc sử dụng thuốc, hóa chất và kháng sinh cần thực hiện theo đúng hướng dẫn, đúng liều lượng để đạt hiệu quả và tránh gây ô nhiễm môi trường nước.
Sau mưa bão, người nuôi cần tiến hành kiểm tra toàn bộ ao nuôi, lồng bè và hệ thống cấp thoát nước để kịp thời sửa chữa những hư hỏng. Đồng thời cần vệ sinh môi trường xung quanh khu vực nuôi, thu gom xác động vật chết, rác thải và xử lý nguồn nước nhằm hạn chế phát sinh dịch bệnh sau thiên tai.
Mùa mưa lũ luôn tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với hoạt động nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, nếu người dân chủ động thực hiện tốt các biện pháp phòng chống thiên tai, quản lý môi trường nuôi và chăm sóc thủy sản đúng kỹ thuật thì hoàn toàn có thể hạn chế được thiệt hại, bảo vệ an toàn cho sản xuất.
Tăng cường bảo vệ nuôi trồng thủy sản mùa mưa lũ không chỉ giúp giảm thiểu tổn thất về kinh tế mà còn góp phần phát triển ngành thủy sản theo hướng an toàn, hiệu quả và bền vững. Mỗi hộ nuôi cần nâng cao ý thức trách nhiệm, chủ động phòng ngừa và phối hợp chặt chẽ với cơ quan chuyên môn để bảo vệ tốt diện tích nuôi trồng thủy sản trong mùa mưa bão hiện nay.
